- मौन अवधि सुरु भएसँगै सबै प्रचार-प्रसार रोकिएर मतदातालाई शान्त वातावरणमा सोच्न अवसर दिइनेछ।
- निर्वाचन आयोगले निष्पक्ष, पारदर्शी र हिंसामुक्त मतदानको सम्पूर्ण तयारी पूरा गरेको जनाएको छ।
- योग्य, इमानदार र जिम्मेवार नेतृत्व छान्न मतदाताको विवेक र अनुभवको परीक्षाको समय आएको छ।
फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचन अब निर्णायक घडीमा पुगेको छ । अब चार दिनपछि देशले नयाँ जनप्रतिनिधि चुन्नेछ । आज सोमबार राति १२ बजेदेखि मौन अवधि सुरु भएसँगै सबै प्रकारका प्रचार-प्रसार रोकिनेछन् । त्यसपछि प्रतिस्पर्धाको आवाजभन्दा मतदाताको विवेक नै सबैभन्दा शक्तिशाली हुनेछ ।
पछिल्ला केही वर्षमा राजनीतिक दल र नागरिकबीचको सम्बन्ध कमजोर बन्दै गएको थियो । सेवा-प्रवाहमा ढिलासुस्ती, जवाफदेहिताको कमी र बढ्दो सार्वजनिक निराशाले दलहरूप्रति विश्वास घटाएको छ । यसको असर अन्तर्राष्ट्रिय छविमा पनि देखिन थालेको छ । यस्तो पृष्ठभूमिमा यो निर्वाचन केवल सिट जित्ने प्रतिस्पर्धा होइन, हराएको विश्वास पुनःस्थापित गर्ने अवसर हो ।
निर्वाचन आयोगले फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०८२ का लागि आवश्यक सम्पूर्ण तयारी सम्पन्न भएको जानकारी दिएको छ । आयोगका अनुसार सुरक्षा प्रबन्ध, मतदाता शिक्षा तथा मतदान केन्द्रसम्बन्धी प्राविधिक व्यवस्थाहरू पूरा गरिएका छन् ।
विश्व राजनीतिक परिदृश्य मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्वका कारण अस्थिर देखिए पनि नेपालले आफ्नो लोकतान्त्रिक प्रक्रियालाई दृढताका साथ निरन्तर अघि बढाउनु पर्छ ।
निर्वाचन आयोग, सुरक्षासंस्था र स्थानीय प्रशासन सबै मिलेर निष्पक्ष, पारदर्शी र हिंसामुक्त मतदान सम्पन्न गराउन आवश्यक तयारी पूरा भइसकेको छ । अब सबैको ध्यान मतदानलाई शान्त, सुरक्षित र विश्वसनीय बनाउनेतर्फ केन्द्रित हुनुपर्छ । यो जिम्मेवारी राज्य, राजनीतिक दल, सुरक्षाकर्मी र आम नागरिक सबैको साझा हो । लोकतन्त्रको आधार नागरिकको विश्वास हो र त्यो विश्वास पुनःजोड्ने अवसर यही निर्वाचनले दिएको छ ।
निर्वाचन आयोगका अनुसार यसपटक देशभर १ करोड ८९ लाखभन्दा बढी मतदाता छन् । उनीहरूका लागि १०,९६७ मतदान स्थल र २३,११२ मतदान केन्द्रको व्यवस्था गरिएको छ । प्रतिनिधि सभाका १६५ निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवारहरूबीच प्रतिस्पर्धा हुँदैछ।
मतदानलाई सहज, सुरक्षित र विश्वासिलो बनाउने यी प्रयासहरूले राज्यको लोकतान्त्रिक प्रक्रियाप्रतिको प्रतिबद्धता झल्काएका छन् । नागरिकले निडर र स्वतन्त्र रूपमा आफ्नो मत प्रयोग गर्न सक्नु नै सफल र विश्वसनीय निर्वाचनको आधार हो ।
आज रातिदेखि सुरु हुने मौन अवधि लोकतान्त्रिक प्रक्रियाको महत्वपूर्ण चरण हो । यो समयमा प्रचार-प्रसार रोकिने भएकाले मतदाताले शान्त वातावरणमा आफ्नो निर्णयबारे सोच्न सक्छन् । बाहिरी प्रभाव र दबाबबाट मुक्त भएर देशको भविष्य, आफ्ना अपेक्षा र प्राथमिकताबारे गम्भीर रूपमा विचार गर्ने अवसर यही हो ।
मौन अवधिमा सञ्चार माध्यमको भूमिका अझ संवेदनशील देखिन्छ । निर्वाचन आयोगका अनुसार यो विश्लेषण र आत्ममूल्यांकनको समय भएकाले कुनै उम्मेदवारको पक्ष-विपक्षमा टिप्पणी, जित-हारको अनुमान वा मतदाताको निर्णयलाई प्रभावित पार्ने सामग्री प्रसारण गर्न पाइँदैन र हुदैन पनि । प्रेस काउन्सिल नेपालले आयोजना गरेको कार्यक्रममा कार्यवाहक आयुक्त रामप्रसाद भण्डारीले आचारसंहिता उल्लङ्घन भए कानुनी कारबाही कडाइका साथ लागू हुने चेतावनी दिएका थिए । दल, उम्मेदवार र सञ्चारकर्मीको निष्पक्षता, संयमता र जिम्मेवारीपूर्ण भूमिकाले लोकतन्त्रमा निर्वाचनको महत्व अझ बढाउँछ ।
लोकतन्त्रमा मताधिकार केवल व्यक्तिगत अधिकार होइन, यो राष्ट्रप्रतिको दायित्व पनि हो । मतदाताले दलगत मोह, जातीय वा क्षेत्रीय पूर्वाग्रह र क्षणिक भावनाभन्दा माथि उठेर योग्य, इमानदार र जनउत्तरदायी नेतृत्व चयन गर्नुपर्छ । विवेकपूर्ण निर्णयले मात्र लोकतन्त्र बलियो बन्छ र देशको भविष्य स्थिर र सुरक्षित हुन्छ ।
यतिबेला मध्यपूर्वमा जारी युद्धले विश्व राजनीतिमा अस्थिरता बढाएको छ । यसको प्रभाव ऊर्जा आपूर्ति, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, कूटनीति र सुरक्षाजस्ता क्षेत्रमा देखिन थालेको छ । यस्तो संवेदनशील समयमा नेपालजस्तो भूराजनीतिक रूपमा संवेदनशील देशका लागि आन्तरिक स्थिरता कायम राख्नु र लोकतान्त्रिक प्रक्रियालाई निरन्तर अघि बढाउनु अझ महत्वपूर्ण हुन्छ । यस्तो अवस्था भएता पनि नेपाल सरकारले आवश्यक व्यवस्थापन र समन्वय मिलाउने अपेक्षगरिएको छ ।
निर्वाचन केवल सरकार गठन गर्ने प्रक्रिया मात्र होइन । यसले राष्ट्रिय स्वाधीनता सुदृढ गर्छ । राजनीतिक स्थिरता सुनिश्चित गर्छ र नागरिकको विश्वासलाई बलियो बनाउँछ । बाहिरी अस्थिरताले आन्तरिक प्रक्रियामा असर नपरोस् भन्ने सुनिश्चित गर्न राज्यले सुरक्षा तयारी, कूटनीतिक सतर्कता र संस्थागत समन्वयलाई थप सुदृढ पार्न आवश्यक हुन्छ।
नेपालले राजनीतिक उतार-चढाव र विश्व अस्थिरताबीच पनि लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई निरन्तरता दिँदै आएको छ । फागुन २१ को निर्वाचनले फेरि एकपटक हाम्रो लोकतन्त्रको परिपक्वता र नागरिक चेतनाको स्तर प्रमाणित गर्ने अवसर दिएको छ ।
लोकतन्त्रको वास्तविक शक्ति अन्ततः नागरिकमै निहित हुन्छ । सचेत र जिम्मेवार मतदाताले विवेकपूर्ण निर्णय गरेर योग्य नेतृत्व चयन गर्न सके लोकतान्त्रिक अभ्यास मात्र होइन, देशको समग्र स्थिरता र भविष्य पनि सुरक्षित र मजबुत बन्छ ।
लामो समयदेखि राजनीतिक नेतृत्वप्रति जनस्तरमा असन्तोष बढ्दै गएको थियो । सुशासन, पारदर्शिता र जवाफदेहिताको माग अब सार्वजनिक बहसको विषय बनेको छ । मतदाताले पनि यी मुद्दालाई प्राथमिकतामा राख्न थालेका छन् ।
विशेष गरी युवापुस्ताको रोजगारी, अवसर र सुरक्षित भविष्यप्रतिको चिन्ताले यो निर्वाचनलाई अझ अर्थपूर्ण बनाएको छ । युवा मतदाता अब केवल दर्शक होइनन्, निर्णायक शक्ति हुन् । दलगत आग्रहभन्दा माथि उठेर योग्य र इमानदार नेतृत्व छान्नुपर्छ भन्ने चेतना विस्तार हुँदै गएको छ । यी कारणले आसन्न निर्वाचन नियमित प्रक्रिया मात्र होइन, राजनीतिक संस्कार सुधार्ने महत्वपूर्ण अवसर बनेको छ ।
मतदान केवल कसैलाई जिताउनै पर्छ वा हराउनै पर्छ भन्ने भावनामा सीमित रहियो भने लोकतन्त्र कमजोर हुन्छ । यस्तो सोचले मतदाताको स्वतन्त्र विवेक दबिन्छ । स्वतन्त्र र निष्पक्ष वातावरणमा मतदाताले सामान्यतया गलत पात्र रोज्दैनन् । निर्णय व्यक्ति वा दलको सीमित घेराभन्दा बाहिर गएर देशको भविष्य, नागरिक सुरक्षा र समयअनुकूल नीतिलाई केन्द्रमा राखेर गर्नुपर्छ ।
नेतृत्व चयन गर्दा सबैभन्दा पहिले उम्मेदवारको इमानदारी, चरित्र र सार्वजनिक छवि कत्तिको विश्वसनीय छ भन्ने कुराको मूल्यांकन गर्नुपर्छ । उम्मेदवारले विगतमा गरेका काम, देखाएको प्रतिबद्धता र जनसेवाप्रतिको जिम्मेवारी कति प्रभावकारी थियो भन्ने पक्ष पनि गम्भीर रूपमा हेर्नु आवश्यक हुन्छ । निर्वाचन क्षेत्रका वास्तविक समस्या बुझ्ने क्षमता र तिनका समाधानका लागि प्रस्तुत गरिएका योजनाहरू व्यवहारिक र कार्यान्वयनयोग्य छन् कि छैनन् भन्ने कुरा पनि अर्को महत्वपूर्ण आधार हो ।
नेतृत्वले दलगत सीमाभन्दा माथि उठेर दीर्घकालीन राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिन सक्छ कि सक्दैन भन्ने मूल्यांकन गर्नु अनिवार्य हुन्छ । विभाजनकारी भाषण, घृणा फैलाउने प्रवृत्ति वा भ्रम सिर्जना गर्ने शैलीबाट टाढा रहने उम्मेदवार नै लोकतान्त्रिक मूल्य र संस्कृतिअनुकूल विकल्प मानिनु पर्छ ।
यसरी गरिएको निर्णयले मात्र सक्षम संसद् निर्माण गर्छ । सक्षम संसद्ले प्रभावकारी नीति बनाउँछ र सरकारलाई जनउत्तरदायी बनाउँछ ।
मतदानअघि धेरै पटक सोच्नुपर्छ । मतदातालाई यस निर्वाचनमा कसैको इसारामा प्रभावित हुने, उत्तेजनामा बहकिने वा सामाजिक सञ्जालका आधारमा मात्र निर्णय गरेर आफ्नो विवेक कमजोर बनाउने छुट छैन । आज छानिने प्रतिनिधिले भोलि देशको नीति र दिशाको जिम्मेवारी वहन गर्नेछ । लोकप्रियता, हल्ला वा सामाजिक सञ्जालको चमकभन्दा पनि धरातलीय यथार्थ बुझ्ने, जिम्मेवारी लिन सक्ने र मूल्य-आधारित नेतृत्वलाई प्राथमिकता दिनु उपयुक्त हुन्छ ।
सिद्धान्त समयअनुसार परिमार्जन हुन सक्छ । तर गलत पात्र चयन भए त्यसको दीर्घकालीन प्रभाव देश र जनताले भोग्नुपर्ने हुन्छ । विवेक, अनुभव र भविष्यको सुरक्षालाई आधार बनाएर मतदान गर्नु नै मतदाताको साँचो अग्निपरीक्षा हो ।
निर्वाचन आयोग, सुरक्षासंस्था, कर्मचारी, स्वयंसेवक र स्थानीय समुदाय आ-आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्दै निर्वाचन सफल बनाउन जुटिरहेको अवस्था छ । अब निर्णायक भूमिका मतदाताकै हो । मतदान केवल एक दिनको औपचारिक प्रक्रिया होइन । यसले मुलुकको आगामी पाँच वर्षको दिशा तय गर्छ । प्रत्येक मत अमूल्य छ । कुनै दबाब, प्रलोभन वा भ्रममा नपरी विवेकपूर्वक योग्य प्रतिनिधि छान्नु नै नागरिकको साँचो जिम्मेवारी हो ।
नेपालले राजनीतिक उतार-चढाव र विश्व अस्थिरताबीच पनि लोकतान्त्रिक अभ्यासलाई निरन्तरता दिँदै आएको छ । फागुन २१ को निर्वाचनले फेरि एकपटक हाम्रो लोकतन्त्रको परिपक्वता र नागरिक चेतनाको स्तर प्रमाणित गर्ने अवसर दिएको छ ।
सबैको सहकार्य र जिम्मेवारीले मात्र शान्तिपूर्ण, निष्पक्ष र विश्वसनीय निर्वाचन सम्भव हुन्छ । जब मतदाताले सचेत र विवेकपूर्ण निर्णय गर्छन्, तब मात्र देशको भविष्य सुरक्षित, स्थिर र भरोसायोग्य बन्छ ।
